عباس اقبال آشتيانى

247

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

كردن محبوسين صادر كرد و علما و سادات و ائمهء دين را از پرداخت ماليات معاف داشت و اين اقدامات اگرچه به ظاهر كمال نيك‌نفسى و بخشش و بخشايش او را مىرساند ولى در باطن اساس دولت او را بواسطهء تهى ماندن خزانه و نكس عايدات منهدم كرد و بالمآل به بدبختى مردم منتهى گرديد . وزارت صدر جهان زنجانى - پس از انجام مراسم عيش و نوش گيخاتو امير آق‌بوقا را به سمت اميرالامرائى انتخاب نمود و امر داد كه سنگتور نويان و طغاجار زيردست او باشند و خواجه صدر الدّين احمد خالدى زنجانى را كه در سال 679 با مجد الملك يزدى بر ضدّ خاندان جوينى همدست شده و پس از آن همواره در حكومت فارس و مهمات ديگر از امير طغاجار نيابت مىكرد به صاحب‌ديوانى كل ممالك و وزارت خود برگزيد و او را لقب صدر جهان داد و به او اختيارات كامل عطا كرد و امرا و شاهزادگان انتصاب صدر جهان را به خوشى پذيرفتند و خواجه صدر الدّين صاحب اختيار مطلق و شخص اول ممالك ايلخانى گرديد او و برادر خود قطب الدّين را كه بعدها قطب جهان لقب يافت و سابقا در خراسان در خدمت شاهزاده انبارجى به خدمت اشتغال داشت بمنصب قاضىالقضاتى ممالك ايلخانى منصوب نمود . در ذىالقعدهء سال 692 جمعى از مأمورين ماليه به سعايت صدر جهان برخاستند و بسمع ايلخان رساندند كه او بيشتر اموال ديوانى را شخصا به تصرف مىگيرد و مواجب و مستمرى و علوفهء لشكر و اردو را نمىرساند و از هشتاد تومان كه ماليات تبريز و اعمال آن است بيش از سى تومان آن را به حوالهء شخصى و قروض خود مىپردازد . اين تقريرات اگرچه قسمت عمدهء آن حقيقت داشت مورد قبول ايلخان واقع نشد و گيخاتو صدر جهان را از سعايت مأمورين زيردست خود مطلع كرد و ايشان را به او سپرد . صدر جهان هم پس از مختصر سياستى آن جماعت را عفو كرد و عذر ايشان را پذيرفت . گيخاتو خان بعد از اين يرليغى صادر كرد كه از كنار جيحون تا حدّ مصر عموم امرا و حكام و عمال و منشيان معزول باشند و همه خود را مطيع امر صدر جهان بدانند تا او هر كه را بهر كارى كه مىخواهد بگمارد و شاهزادگان و خواتين بىدستور صدر جهان به هيچ‌كس مواجب و اقطاعى ندهند و اين التفات ايلخان در حق صدر جهان بيش از پيش دست او را در كارها باز كرد و بر شوكت و قدرت او افزود .